Deniz Erdem: Nefes alıp vermeye devam ettiğimiz sürece hareket devam eder. Hareket bizi “ayakta tutar”.
Feldenkrais Yöntemi nedir?
Feldenkrais Yöntemi, kişinin bedeniyle, yani kendi varlığıyla ilişkisinin hareket aracılığıyla somut olarak yeniden kurulmasına ve güçlenmesine destek sağlayan psikosomatik bir yöntem. Zihin-beden ilişkisindeki eksik parçaların keşfedilmesi, sisteme eklenmesi ve/veya tekrar kazanılması için hareketten yola çıkar. Bu süreçte organik bütünlüğün ve dolayısıyla daha kaliteli bir yaşamın kapılarının kolaylıkla açılmasına yardımcı olur. Bilim insanı Moshe Feldenkrais tarafından geliştirildiği için onun ismiyle anılmaktadır. Yöntem iki şekilde öğretilir. ATM (Hareket Yoluyla Farkındalık) grup dersleri ve FI (Fonksiyonel Bütünleme) özel dersleri. Grup derslerinde eğitmen, katılımcılara gündelik hareketler dışında hareket yönergeleri verir ve katılımcılar eğitmenin yönlendirmesiyle yavaşça bu hareketleri yapmaya başlarlar. Dinlenme molaları ve sorularla sinir sisteminin öğrenmesi desteklenir. Özel derslerde eğitmen bedene dokunarak çalışır. Bu bir masaj dokunuşu değil harekete dayalı, sinir sistemin yanıt vereceği türden zarif ve saygılı dokunuşlardır. İkisinde de amaç, kişinin nasıl hareket ettiği üzerinde bir farkındalık geliştirmek ve hareketin iyileştirilmesi üzerinde çalışmaktır.
‘Hareket hayattır, hayat bir süreç. Sürecin kalitesini iyileştirirseniz, hayatın kalitesini iyileştirirsiniz.’ M. Feldenkrais
Sporculardan performans sanatçılarına, felç vb. ciddi rahatsızlığı olan ya da sakatlıkları bulunan kişilere, mesleki deformasyona bağlı şikayetleri bulunanlara kadar birçok farklı alanda fayda sağlayan yöntem, kendini değiştirmek ve geliştirmek isteyen her yaştan ve her kesimden kişi için de uygun. Dünyada 1950’lerden beri uygulanan yöntem, ülkemizde de benim gibi sertifikalı eğitmenlerin yetişmesiyle yaygınlaşmaya başladı.
Feldenkrais Yöntemi’ni nasıl keşfettiniz?
Feldenkrais Yöntemi’ni Türkiye’de oyunculuk eğitimim sırasında duymuştum. Yöntem, Avrupa’da dans ve oyunculuk okullarının eğitim müfredatlarında yer aldığı için daha çok Avrupa’da dans eğitimi almış Türk dansçı ve eğitmenler bilirdi. Ben profesyonel olarak oyunculuk yaparken, 2009 yılında New York’a bir oyunculuk yöntemi olan Eric Morris Yöntemi çalışmaya gittim. Bir oyuncu arkadaşımın omzu tutulduğu için Feldenkrais seansı alacağını söyledi. Ben de yöntemi merak ettiğim için ona eşlik ettim. Enstitüye gittiğimizde yöntemde ATM (Hareket Yoluyla Farkındalık) denen grup dersinin olduğunu duydum ve derse katıldım. 1 saat süren dersin sonunda mevcudiyetimin arttığını, boyumun uzadığını ve bir iyilik hali hissettiğimi fark ettim. ‘Mevcudiyet’ ve ‘olma’ kavramları üzerine çalışan bir oyuncu olarak Feldenkrais’ın yumuşak ve yavaş hareketlerle yarattığı bu etki beni çok etkiledi. Enstitüde bir eğitmenle sohbet etme şansım da oldu. Beni eğitim almam konusunda çok yüreklendirdi ve yıllar sonra 2013 yılında Avrupa’da 3.5 yıl süren eğitmen eğitimi programıma başladım. 2016 yılında mezuniyetimden bu yana oyunculuk eğitmenliğimin yanı sıra Feldenkrais eğitmeni olarak da genel katılıma açık dersler veriyorum.
Bu yöntemin bireyler üzerindeki etkilerini nasıl tanımlarsınız?
Dersler, kişinin hareket aracılığıyla bedeniyle, yani kendi varlığıyla somut olarak ilişkisinin yeniden kurulmasına ve güçlenmesine destek sağlar. Zihin- beden ilişkisinde eksik parçaların keşfedilmesi, sisteme eklenmesi ve/veya tekrar kazanılması için hareketten yola çıkar. Kendinizle yeniden tanışmak, bedeninizi yeniden keşfetmek için ihtiyacınız olan ortam ve süreci size sunar. M. Feldenkrais “Hareket hayattır” der. Nefes alıp vermeye devam ettiğimiz sürece hareket devam eder. Bedenimiz her an hareket halindedir ve bizi “ayakta tutar”. Nefes alıp vermek, yutkunmak, çiğnemek gibi yaşamsal hareketlerden egzersiz yapmak, dans etmek, akrobasi, bir enstrüman çalmak, oyunculuk gibi denge ve beceri gerektiren duruş ve hareketlere kadar her türlü hareket için bedenimiz gün boyu çalışır. Bedenimizle kuracağımız sağlıklı ilişki, tüm bu fonksiyonların sağlıklı işlemesiyle doğru orantılıdır.
Moshe şöyle der: ‘Halihazırda ne yaptığın hakkında bir fikrin yoksa, yapmak istediğini de yapamazsın’.
Hepimiz hayatta daha kaliteli ve sağlıklı yaşamak isteriz. Fakat bunun yolunun daha çok çalışmak olduğunu düşünebiliriz. Oysa yöntem bize seçeneklerimiz olduğunu ve her an bizim için en verimli olasılığı seçme şansımız olduğunu hatırlatır. Ve bunu sinir sistemimizin en rahat olduğu pozisyonda yapabileceğimizi öğreniriz.
Feldenkrais Yöntemi ile çalışmaya başlayan bir kişi bedeninde veya kendinde ne tür etkiler fark edebilir?
Bu soruya şöyle yanıt vereyim, sizin neye ihtiyacınız varsa sinir sisteminiz o parçayı bulur ve sisteme onu ekler. Bu açıdan her ders, kişiden kişiye değişen etkilere sahiptir. Ama en temel etkileri şöyle sıralayabiliriz; Yeniden öğrenme yoluyla kaybedilen işlevlerin yeniden kazanılmasına, sinir sisteminin işlevlerinin düzenlenmesine yardımcı olur. Beden-zihin koordinasyonu sağlanır. Alışkanlıkların saptanmasına ve değiştirilmesine yardımcı olur. Kişinin ben-imgesi ve bireysel farkındalığının artmasına olanak sağlar. Fiziksel farkındalık; algı, bilinç ve öğrenme gibi becerilerde gelişmeye neden olur. Kas tonusu dengelenir ve kas gerilimi azaltılır. Bedende hafiflik hissi uyanır. Nefes daha rahat ve düzenli bir hal alır. Azalan gerilim ve nefesin düzenlenmesi ses-konuşma araçlarının da gelişimine katkı sağlar. Kan dolaşımı rahatlar. Yüzde de renklenme ve canlanma gözlemlenir. Kişi kendini rahatlamış ve iyi hissetmeye başlar. İskelet sistemi düzenlenir. Dengeli ve sağlıklı bir postür kendiliğinden oluşur. İskelet üzerindeki baskının azalması bir uzunluk ve hafiflik etkisi yaratır. Fizyolojik veya psikolojik temelli şikayetlerde azalma, düzelme gözlemlenir. Fiziksel ağrılarda azalma, bedensel engellere bağlı hareket kısıtlılığında olumlu yönde bir değişim gözlemlenir. Hareket olanakları genişler, kişinin hareket kapasitesi artar. Sporcu ve sanatçılarda performansın artışına destek sağlar. Yaşa bağlı dejenerasyonun yavaşlaması, azalmasına imkan sağlar.
Yöntemin diğer hareket terapilerinden farkı nedir?
Feldenkrais Yöntemi’ni diğer harekete dayalı disiplinlerden ayıran en önemli fark, yöntemin ‘Öğrenme’ kavramıyla ilişkisi. Biz yöntemi, bir terapiden çok ‘öğrenme yöntemi’ olarak tanımlıyoruz. Feldenkrais Yöntemi’nde eğitmen, kişiye kendi kendine öğrenmesi için alan tutar. Bu yüzden eğitmenler ders sırasında katılımcılara neyin doğru olduğunu öğretmez, onun kendisi için en verimli hareketi bulmasına yardım eder. Hem ATM hem FI dersleri sinir sistemini en rahat pozisyona getirerek öğrenmeyi kolaylaştırmakla ilgilenir. Birçok yöntem sadece kasların rahatlatılması ile ilgilenirken Feldenkrais Yöntemi iskelet sisteminin organizasyonu ile de ilgilenir. Yeniden öğrenme ve organik bütünlük kavramları yöntemin temellerini oluşturur.
Feldenkrais Yöntemi ile ilgili en sık karşılaştığınız veya insanlardan duyduğunuz yanılgılar nelerdir?
İnsanlar doğal olarak daha önce deneyimledikleri bir şeye benzetme ve yöntemi bununla tanımlama eğilimindeler. Örneğin, yöntem çok yumuşak ve nazik hareketlerden oluştuğu için Yin Yoga’ya benzetilebiliyor. Bir rahatlık ve iyi hissetme hali yarattığı için hareketli meditasyona benzetilebiliyor. Feldenkrais kişinin daha iyi Yoga yapmasına, Yoga’yı daha kolay öğrenmesine yardımcı olabilecek bir yöntem aslında. Meditasyonla ortaklığı farkındalığa hizmet etmesi olarak tanımlanabilir. Ama mistik bir amacı yoktur. Daha çok duygu-zihin-beden bütünlüğünü oluşturmakla ilgilidir.
Bir kişi Türkiye’de Feldenkrais dersi almak isterse ne yapmalı?
Kişisel çalışmalarımı Deniz Erdem Studio çatısı altında yürütüyorum. Instagram hesabımızdan bana veya ders programıma ulaşabilirsiniz. Ayrıca Feldenkrais eğitmeni arkadaşlarımla Feldenkrais Türkiye çatısı altında buluştuk. Yöntemi deneyimlemek isteyen herkes, hem Instagram Feldenkrais Türkiye hesabından hem de www.feldenkraisturkiye.com adresinden devam eden online ve yüz yüze derslerin programına ulaşabilir ve bizimle iletişime geçebilir.